Wat is een voedselbos?

De naam zegt het eigenlijk al: een voedselbos is ontworpen naar het voorbeeld van een natuurlijk bos, met als doel om voedsel te produceren. In een voedselbos staat een grote diversiteit aan bomen, struiken, heesters, bessen en kruiden die passen in een natuurlijk bossysteem. De vele vruchten, zaden, bladeren, stengels en soms ook paddenstoelen uit het bos kunnen geoogst worden als voedsel.
Kenmerkend voor een voedselbos is dat deze uit verschillende vegetatielagen bestaat. Daarmee wordt de verticale opbouw van het bos bedoeld. Zo kan de hoogste laag bestaan uit notenbomen, met daaronder fruitbomen, bessen, bodembedekkers, wortelgewassen en klimplanten. Al deze verschillende bomen en planten nemen een andere ruimte in het bos in, zorgen voor andere diepte van beworteling, hebben andere voedingsstoffen nodig of maken ze juist beschikbaar voor elkaar. Op deze manier maakt een voedselbos efficiënt gebruik van het zonlicht, de ruimte en de beschikbare nutriënten.
Zoals in een natuurlijk bos ook het geval is, vindt er in een voedselbos geen bemesting plaats en worden er geen gewasbeschermingsmiddelen of zware machines gebruikt. Ook beregenen we niet, behalve om af en toe nieuwe beplanting de droogte door te helpen.
Ieder voedselbos is weer net een beetje anders, afhankelijk van het doel dat de ontwerper van het bos voor ogen had. Vaak is het een combinatie van een bijdrage aan biodiversiteit, klimaatbestendigheid, het produceren van voeding en een bijdrage aan de maatschappij. Denk daarbij bijvoorbeeld aan educatie, zorg en sociale verbinding.

Syntropische landbouw

We werken volgens de principes van syntropische landbouw, ontwikkeld door Ernst Götsch. Het is een vorm van voedselproductie waar je meebeweegt met natuurlijke successie. In de praktijk betekent het dat er niet alleen eetbare bomen, maar ook heel veel pioniers staan. De hoge plantdichtheden zorgen ervoor dat intensief beheer nodig is. We maaien en snoeien dus flink, vooral in de zomer. Door het continu ‘oogsten’ van biomassa verrijken we de bodem in een hoog tempo. Chop and drop!

Ontstaan

Den Food Bosch is ontworpen en aangeplant door studenten van HAS Green Academy. Zij hadden met het voedselbos het doel om te inspireren, te creëren, onderzoek te faciliteren en kennis uit te wisselen.

Waterschap de Dommel is een belangrijke partner in dit proces. Als eigenaar van het perceel is er een pachtovereenkomst opgesteld waardoor Den Food Bosch de eerste zes jaar volop de ruimte en het vertrouwen heeft gekregen om te ontwikkelen. In 2024 hebben we een erfpachtcontract afgesloten. Dit betekent dat Den Food Bosch in ieder geval de komende 25 jaar verzekerd is van haar bestaansrecht op dit stuk grond.

Ontwerp

Den Food Bosch is ontworpen in een bogenstructuur van 21 bogen. Om en om staat er een boog met hogere bomen en struiken, en een boog met houten ‘T-stukken’ waar klimmers en lage (fruit)struiken groeien. Deze bogen zijn naar het zuiden gericht en omarmen zo als het ware de route van de zon. Zo krijgt elke plant in de boog op een moment van de dag wel een keer zon. In het ontwerp is rekening gehouden met de volwassen hoogte van de bomen. Het bos is zo ingericht dat de hogere bomen, zoals walnoten, in de noordelijke bogen staan, en de lager blijvende bomen en struiken wat meer in de zuidelijke bogen. Zo creëer je een schuin ‘dak’ van zuid naar noord en wordt op een efficiënte manier gebruik gemaakt van de beschikbare zon.

Naast de ruimtelijke inrichting is ook goed gedacht aan de ontwikkeling door de tijd heen. De bogen met bomen en struiken ontwikkelen zich en worden steeds hoger en breder. Uiteindelijk zullen deze bogen de rijen met T-stukken overnemen en zullen deze T-rijen verdwijnen. Door hier aan de voorkant in het ontwerp al rekening mee te houden, is een voedselbos gecreëerd wat tientallen jaren een robuust eco- en landbouwsysteem oplevert.